Zachowek to jedno z najczęściej pojawiających się pojęć w polskim prawie spadkowym. Chroni najbliższych członków rodziny przed całkowitym pominięciem w testamencie i gwarantuje im roszczenie do pewnej części majątku po zmarłym. W tym artykule wyjaśniamy, czym dokładnie jest zachowek, kto ma do niego prawo, jak go obliczyć i w jakim terminie należy dochodzić roszczenia. Niniejszy artykuł nie stanowi porady prawnej — w konkretnych sprawach warto skonsultować się z notariuszem lub adwokatem specjalizującym się w prawie spadkowym.
Czym jest zachowek?
Zachowek (art. 991–1011 Kodeksu cywilnego) to minimalna część majątku, jaką uprawniony krewny powinien otrzymać po śmierci spadkodawcy, niezależnie od treści testamentu lub dokonanych za życia darowizn. Jeżeli osoba uprawniona nie otrzymała należnego jej zachowku w żaden sposób — ani przez powołanie do spadku, ani przez darowiznę, ani przez zapis windykacyjny — może żądać zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej od spadkobierców lub obdarowanych.
Kto jest uprawniony do zachowku?
Prawo do zachowku przysługuje wyłącznie:
- Zstępnym (dzieciom, wnukom, prawnukom) spadkodawcy
- Małżonkowi spadkodawcy
- Rodzicom spadkodawcy — ale tylko wtedy, gdy byliby powołani do dziedziczenia ustawowego (czyli gdy spadkodawca nie miał dzieci)
Rodzeństwo, bratankowie, siostrzenice ani inne osoby bliskie nie mają prawa do zachowku, choćby zostały pominięte w testamencie.
Ile wynosi zachowek?
Wysokość zachowku zależy od sytuacji uprawnionego:
- 1/2 udziału spadkowego — dla uprawnionego pełnoletniego, który nie jest trwale niezdolny do pracy
- 2/3 udziału spadkowego — dla uprawnionego małoletniego lub trwale niezdolnego do pracy
"Udział spadkowy" to hipotetyczna część spadku, którą uprawniony otrzymałby przy dziedziczeniu ustawowym — gdyby nie było testamentu.
Przykład obliczenia zachowku
Spadkodawca pozostawił majątek o wartości 300 000 zł i dwoje dorosłych dzieci. W testamencie cały majątek zapisał obcej osobie, pomijając dzieci.
- Udział każdego dziecka przy dziedziczeniu ustawowym: 1/2 × 300 000 zł = 150 000 zł
- Zachowek każdego dziecka (1/2 udziału): 1/2 × 150 000 zł = 75 000 zł
Każde z dzieci może więc żądać od obdarowanego lub spadkobiercy zapłaty 75 000 zł tytułem zachowku. Łącznie roszczenia wynoszą 150 000 zł.
Termin dochodzenia zachowku i substrat zachowku
Roszczenie o zachowek przedawnia się z upływem 5 lat od dnia ogłoszenia testamentu lub od dnia otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy). Do substratu zachowku (podstawy obliczenia) wlicza się nie tylko majątek w chwili śmierci, ale także darowizny dokonane za życia spadkodawcy — co często zaskakuje zarówno uprawnionych, jak i obdarowanych.
Aby oszacować wysokość przysługującego zachowku, skorzystaj z kalkulatora zachowku na Liczbnik.pl. Podaj wartość majątku, liczbę i wiek uprawnionych, a kalkulator wyliczy przybliżoną kwotę roszczenia — jako punkt wyjścia przed rozmową z prawnikiem.